ประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์แล้ว ทำให้การดูแลสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุเป็นเรื่องสำคัญ การดูแลในปัจจุบันมุ่งเน้นการดูแลแบบองค์รวม ครอบคลุมทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และการใช้ชีวิตประจำวัน เพื่อให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพดีและพึ่งพาตนเองได้มากที่สุด
กระทรวงสาธารณสุขจึงขับเคลื่อนการดูแลผู้สูงอายุเชิงรุก โดยมุ่งค้นหาความเสี่ยงและภาวะถดถอยตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ป้องกันภาวะพึ่งพา ลดการป่วยติดเตียง และยกระดับคุณภาพชีวิต ผ่านแนวทางการประเมินและดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ 9 ด้าน ประกอบด้วย
- ด้านความคิดความจำ เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ผู้สูงอายุสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ การกระตุ้นสมองผ่านการอ่านหนังสือ เล่นเกมฝึกสมอง พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็น หรือเข้าร่วมกิจกรรมในชุมชน จะช่วยชะลอความเสื่อมของสมองและลดความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อม
- ด้านการเคลื่อนไหวร่างกาย ผู้สูงอายุควรออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว รำไทเก๊ก ยืดเหยียดกล้ามเนื้อ หรือกิจกรรมที่เหมาะสมกับสภาพร่างกาย เพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และการทรงตัว ลดความเสี่ยงต่อการหกล้มซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการบาดเจ็บในผู้สูงอายุ
- ด้านโภชนาการ การรับประทานอาหารที่ครบ 5 หมู่ มีโปรตีนเพียงพอ ผักและผลไม้หลากหลาย รวมถึงการดื่มน้ำอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ร่างกายได้รับสารอาหารที่จำเป็น ลดปัญหาภาวะขาดสารอาหารและการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ
- ด้านการมองเห็น ควรตรวจสายตาเป็นประจำ เพื่อเฝ้าระวังปัญหาทางสายตา เช่น ต้อกระจก ต้อหิน และจอประสาทตาเสื่อม ช่วยลดความเสี่ยงต่อการหกล้มและอุบัติเหตุ
- ด้านการได้ยิน ควรตรวจการได้ยินอย่างสม่ำเสมอ หากมีอาการหูตึงหรือได้ยินไม่ชัด ควรรีบปรึกษาแพทย์ เพื่อช่วยให้สื่อสารได้ดีและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
- ด้านสุขภาพจิต ผู้สูงอายุอาจเผชิญกับความเหงา ความเครียด หรือภาวะซึมเศร้าจากการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายและสังคม การได้รับความรัก ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมในกิจกรรมของครอบครัวและชุมชน จะช่วยส่งเสริมสุขภาพจิตและสร้างความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง
- ด้านการกลั้นปัสสาวะ แม้จะเป็นปัญหาที่หลายคนมองข้าม แต่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก การฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน การเข้าห้องน้ำเป็นเวลา และการปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ จะช่วยลดปัญหาดังกล่าวได้
- ด้านการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน เป็นการประเมินความสามารถในการดูแลตนเอง เช่น การอาบน้ำ แต่งตัว รับประทานอาหาร การเดิน และการเข้าห้องน้ำ หากพบว่าผู้สูงอายุเริ่มมีข้อจำกัด ควรจัดสภาพแวดล้อมและอุปกรณ์ช่วยเหลือที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตได้อย่างปลอดภัย
- ด้านสุขภาพช่องปาก การดูแลฟันและเหงือกอย่างสม่ำเสมอ การแปรงฟันอย่างถูกวิธี และการตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำ จะช่วยให้ผู้สูงอายุสามารถรับประทานอาหารได้ดี ลดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและโรคในช่องปาก
การดูแลผู้สูงอายุทั้ง 9 ด้านถือเป็นแนวทางสำคัญในการส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุอย่างรอบด้าน หากครอบครัวช่วยกันดูแล จะช่วยให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพแข็งแรง มีความสุข และสามารถใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมีความสุขในช่วงบั้นปลายของชีวิต
แหล่งที่มา : กรมการแพทย์และกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ
